Enkhuizen

Het oorspronkelijke dorp Enkhuizen is in de 13de eeuw voor een belangrijk deel in de Zuiderzee verdwenen. Bij het voltooien van de Omringdijk kwam een deel van het dorp op buitendijks land te liggen. Achter de dijk groeide het nieuwe dorp Enkhuizen. Dit dorp werd in 1355 samengevoegd met het meer landinwaarts gelegen Gommerskarspel en het verkreeg toen stadsrechten.

Lange tijd onderscheidde het agrarische Gommerskarspel zich van de vissersbuurt Enkhuizen. Zo waren er tot in de 20ste eeuw stadsboerderijen in het voormalige Gommerskarspel. Beide stadsdelen bouwden ook een eigen kerk. De vissersbuurt kreeg in 1422 toestemming om de bouwvallige buitendijkse kerk af te breken en een nieuwe kerk te bouwen achter de Zuiderhavendijk: de Zuider- of St. Pancras. In Gommerskarspel bouwde men vanaf de tweede helft van 15de eeuw de Wester- of St. Gommaruskerk. Beide kerken zijn overigens schitterende hallenkerken.

Enkhuizen beleefde haar grootste bloei tussen 1560 en 1650. De stad werd uitgelegd met een nieuwe vestinggordel en er kwamen nieuwe havens binnen en buiten de Omringdijk. Er werd handel gedreven met de Oostzeelanden, met West- en met Oost-Indië. De stad bezat de grootste haringvloot van Holland. Op het hoogtepunt van haar welvaart telde Enkhuizen 28.000 inwoners, zelfs meer dan nu.

Door de stagnerende handel en excentrische ligging werd Enkhuizen erger getroffen in haar vissersbestaan dan andere Hollandse steden. In 1850 waren er nog maar 5.000 inwoners over. Van de 3600 woningen waren er nog maar 1000 over. De laatste klap voor Enkhuizen was de afsluiting van de Zuiderzee door de Afsluitdijk. Hierdoor verloor zij haar positie als vissersplaats.

In 1950 werd het Zuiderzeemuseum opgericht om de herinnering levend te houden aan de teloorgegane Zuiderzeecultuur. Vanaf 1967 werd het ‘binnenmuseum’ aangevuld met een ‘buitenmuseum’. Dit deel van het museum dat is aangelegd op een stuk buitendijks land toont de bewoning van de Zuiderzeenederzettingen rond 1910 .
Sinds de jaren ’70 is Enkhuizen vooral een belangrijk watersportcentrum.