Ook de nieuwsbrief van Westfriese Omringdijk ontvangen? Schrijf je in!

Geschiedenis

Dijken zijn een typisch Hollands fenomeen, ze zijn zo gewoon dat het bijna 1000 jaar heeft geduurd sinds het aanleggen van dijken voor er één tot monument werd verklaard. Drie dijken zijn nu beschermd door de Provinciale Monumenten Verordening van Noord-Holland: de Wierdijk, de Westfriese Omringdijk en de Valkkogerdijk. Geen van deze dijken valt onder de Monumentenwet 1988.
Westfriese Omringdijk bij Eenigenburg

Monumentenstatus

De Westfriese Omringdijk is door de grootte en kenmerkendheid zeer bepalend voor het landschap in Westfriesland. De beleving van dat landschap door recreanten, bewoners en anderen is afhankelijk van de samenhang tussen de verschillende elementen in het landschap. Hoe groter deze samenhang, hoe hoger vaak de belevingswaarde. De landschappelijke waarde van de Westfriese Omringdijk is goed af te lezen aan de hoeveelheid waarden die eraan toegekend zijn op de Cultuurhistorische Waardenkaart van Noord-Holland van de provincie.

De dijk is een provinciaal monument sinds 1983 omdat het provinciaal bestuur van Noord-Holland vond dat de Omringdijk aanzienlijke cultuurhistorische waarde heeft. Het laat de ontginningsgeschiedenis van West-Friesland zien. In het dijktracé zijn veel kenmerken terug te vinden van de strijd tegen het water zoals de volgende elementen:
  • bochten = doorbraken
  • kleiputten = onderhoud en herstelwerkzaamheden aan de dijk
  • wielen = doorbraken
  • buitenlandse dijken = dijkverdedigingssysteem

Daarbij verkeert de dijk nog redelijk in de oorspronkelijke staat wat de dijk uniek maakt in zijn soort en er een bijzondere waarde aan geeft.

De Westfriese Omringdijk verschilt van andere monumenten, omdat de oorspronkelijke functie niet verloren is gegaan al is bescherming tegen het water niet meer de hoofdfunctie. Er zijn functies bijgekomen als natuurontwikkeling, recreatie en landschap.
De Westfriese Omringdijk heeft hoge cultuurhistorische waarde omdat het verloop nog bijna gelijk is aan het oorspronkelijke tracé. Dit betekent een grote continuïteit van de dijk in het landschap en door de geschiedenis heen.

De onderdelen van de Westfriese Omringdijk zijn beschreven in de provinciale monumentenlijst. Er staan alle dijktracés op die van waarde zijn en als monument worden behandeld.

Dijkonderhoud

De dijk scheidt oud en nieuw land. Het nieuwe land bestaat uit droogmalingen van polders en bedijkt land dat op de zee gewonnen is. Het oude land is het land dat al voor de aanleg van de Westfriese Omringdijk bestond en droog was, zodat er bewoning kon plaatsvinden.

Het bestuur van het gebied binnen de dijk was van groot belang voor het dijkonderhoud dat plaatsvond. De dijk moest onderhouden worden om de bewoners van West-Friesland tegen het water te blijven beschermen. Bestuurders van het gebied dwongen het dijkonderhoud af door te bepalen dat iedereen verantwoordelijk was voor de dijk. Het bezit van een stuk land verplichtte de eigenaar tot het onderhoud van een stuk dijk. De lengte van dat stuk was afhankelijk van de grootte van het landbezit.

Toch vonden er een enkele keer nog dijkdoorbraken plaats. Het aanleggen van bochten was de goedkoopste manier van dijkherstel. De dijk werd dan om het wiel, dat was ontstaan, aangelegd, soms met het wiel binnen de nieuwe dijk, soms erbuiten. Inlaagdijken werden in het binnenland aangelegd waarna de hoofddijk werd opgeven in de strijd tegen het water.