Ook de nieuwsbrief van Westfriese Omringdijk ontvangen? Schrijf je in!

Archeologie

Voor mensen met interesse in de verre geschiedenis is de Westfriese Omringdijk een bijzonder gebied. Er zijn talloze plekken op en rond de dijk die archeologisch relevant zijn, evenals de dijk zelf.
Het betreft in ieder geval de steden Hoorn, Enkhuizen en Medemblik die op de dijk liggen en de binnenstad van Alkmaar, waar de Torenburg uit de 12e/13e eeuw aan de voet van de dijk stond. Bij de recente dijkverzwaring tussen Enkhuizen en Hoorn zijn nieuwe vondsten gedaan. Ten oosten van Medemblik, bij het stoomgemaal, is een plek waar zo'n 18 poldermolens hebben gestaan waarvan er enkele zijn opgegraven.
De eeuwenoude geschiedenis laat zich verder zien in terpen en kasteelfunderingen bij Eenigenburg, de middeleeuwse kerkfunderingen van Sint-Maarten, de woonplaatsen uit de Romeinse tijd buitendijks bij de Zijpe, Het verdronken dorp Gawijzend (opgegraven) ten noorden van Aartswoud in de Wieringermeer, het dorp en de kapel van Almersdorp aan de dijk bij Opperdoes, de borstweringen, schansen en torentjes op de Westfriese Omringdijk bij Koedijk en Schoorldam tijdens de 80-jarige oorlog, middeleeuwse schepen in het water bij Hoorn en Medemblik en bewoning uit de bronstijd binnen de dijk.

Andijk: Een schip in het gat

Aan de Kathoek in Andijk maakt de Westfriese Omringdijk een knikje. Even ten westen hiervan ligt een stuk dijk, dat zich in niets van de andere dijkvakken onderscheidt: weelderig gras met wollige schapen. Toch ligt hier diep in de aarde een geheim schip. Als je hier gaat graven vind je resten terug van een schip uit de 16e eeuw. Het is hier begraven nadat door de stormvloed van 1570 een gat in de Omringdijk geslagen was. Door het binnenkolkende water ontstond een diep gat in de dijk, een wiel.
Toen het water tot rust gekomen was heeft men het gat in de dijk gedicht door een oud schip af te zinken. Vervolgens werd dit helemaal met aarde bedolven en was de dijk weer gesloten. Sindsdien werd het schip geheel vergeten, totdat het bij archiefonderzoek werd herontdekt.

Wijdenes: Het verdronken kasteel van graaf Floris V

Achter de dijk bij Wijdenes ligt bij een camping de oude stolpboerderij ’t Hof, genoemd naar het oude Hofland van de graaf. Al in de 14e eeuw wordt vermeld dat het Hofland deels binnen- en deels buitendijks lag. In de middeleeuwen was de dijk hier namelijk zozeer door de Zuiderzee bedreigd, dat men hem terug moest leggen, een inlaagdijk. Het oude land werd aan de zee gegeven en ging verloren.
Maar waarom hadden de graven hier een Hofland? Hofland was de benaming van land dat bij een kasteel lag en in Wijdenes heeft inderdaad een kasteel gestaan van de graaf.
Floris V bouwde het in 1282 nadat hij hier per schip was geland met een groot leger. Hij wilde West-Friesland veroveren en toevoegen aan het graafschap Holland.
Zijn kasteel heeft niet lang bestaan: al na enkele jaren werd het tijdens een opstand verwoest.
Een paar jaar geleden vonden duikers de oude stenen van het slot op de IJsselmeerbodem. De resten liggen niet ver van de dijk, als laatste getuigen van een verdronken kasteel

Aartswoud: Steentijdbewoners in de kwelder

Even ten oosten van Aartswoud, vlakbij de binnenvoet van de Omringdijk, ligt een stuk land met donkere grond en vondsten van zo’n 4.500 jaar geleden. Dit stuk land is, evenals de Omringdijk zelf, een provinciaal monument.
Lang voordat de dijk ontstond woonden hier in een kwelderachtig gebied de eerste boeren. Zij hielden vee en verbouwden granen, maar vingen ook vissen en vogels.
In het voorjaar leefden er kleine groepjes in jachtkampen, die hun buit naar de hoofdnederzetting brachten (in de huidige Groetpolder). Daar was een grote zaal gebouwd en verbleef in de winter de hele groep.
In het gebied van Wieringen tot Zandwerven en van de Zijpe tot ver voorbij Medemblik zijn de sporen van deze mensen teruggevonden. Met kano’s viste men en voer men door het landschap. Ook onderhield men contacten over grote afstand om producten en grondstoffen te ruilen en huwelijkspartners uit te wisselen.
Deze sporen zijn ook aan de andere kant van de dijk gevonden, op de lage gronden van de Wieringermeerpolder. Dat men hier vroeger kon wonen, komt doordat de zeespiegel toen meters lager was dan tegenwoordig.